{"id":983,"date":"2018-03-05T14:29:12","date_gmt":"2018-03-05T10:29:12","guid":{"rendered":"https:\/\/www.investaz.az\/blog\/?p=983"},"modified":"2018-03-28T16:44:21","modified_gmt":"2018-03-28T11:44:21","slug":"smart-contracts","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.investaz.az\/blog\/smart-contracts\/","title":{"rendered":"Smart Contracts"},"content":{"rendered":"<p>\u201cSmart Contracts\u201d ingilis s\u00f6zl\u0259rinin birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259l\u0259n v\u0259 a\u011f\u0131ll\u0131 m\u00fcqavil\u0259 m\u0259nas\u0131n\u0131 ver\u0259n termindir. Burada s\u00f6hb\u0259t t\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131nda raz\u0131la\u015fmalar\u0131n qurulmas\u0131, yoxlan\u0131lmas\u0131 v\u0259 texniki t\u0259\u015fkilind\u0259n gedir. \u018fn\u0259n\u0259vi h\u00fcquqi platformada haz\u0131rlanan m\u00fcqavil\u0259l\u0259r is\u0259 art\u0131q h\u0259m t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik, h\u0259m d\u0259 x\u0259rcl\u0259r bax\u0131m\u0131ndan r\u0259qab\u0259td\u0259 s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>A\u011f\u0131ll\u0131 m\u00fcqavil\u0259l\u0259r blok\u00e7eyn texnologiyas\u0131na \u0259saslan\u0131r v\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmu\u015f \u0259mrl\u0259r zaman\u0131 avtomatik h\u0259yata ke\u00e7irilir. N\u0259zar\u0259t\u0259 is\u0259 ehtiyac\u0131 yoxdur. Bel\u0259likl\u0259, \u201cSmart Contracts\u201d proqramla\u015fd\u0131rmada m\u00fcqavil\u0259 rolunu oynay\u0131r: \u201c\u0130f..then\u201d.<\/p>\n<h2>\u0130stifad\u0259 sah\u0259l\u0259ri n\u00fcmun\u0259l\u0259ri<\/h2>\n<p>A\u011f\u0131ll\u0131 m\u00fcqavil\u0259l\u0259r r\u0259q\u0259msal \u0259laq\u0259l\u0259rin h\u00fcquqi idar\u0259 olunmas\u0131, m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan \u201cCopyright License\u201d (m\u00fc\u0259llif h\u00fcquqlar\u0131) v\u0259 ya maliyy\u0259 sektorunda k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259l\u0259rd\u0259 b\u00f6y\u00fck rol oynuyurlar. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cadmission control\u201d, \u201cpacket switching\u201d v\u0259 ba\u015fqa \u201cquality of service\u201d mexanizml\u0259ri (\u201cservice-level agreement\u201d) istifad\u0259 edilir. B\u0259zi \u201cP2P\u201d (ing.: \u201cPeer to Peer\u201d) \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259rin qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u00f6hd\u0259likl\u0259rin\u0259 sadiq qalmalar\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkil olunmas\u0131nda, bu n\u00f6v mexanizml\u0259r\u0259 ehtiyac vard\u0131r.<\/p>\n<p>Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, kofe avtomatlar\u0131nda da eyni konseptd\u0259n istifad\u0259 edilir. M\u0259s\u0259l\u0259n, avtomata q\u0259pik atan kimi, kofe \u0259ld\u0259 edirs\u0259n.<\/p>\n<h2>Tarix<\/h2>\n<p>1970 v\u0259 1980-ci ill\u0259rd\u0259 h\u0259rrac v\u0259 resurslar\u0131n idar\u0259 olunmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 komp\u00fcter proqramlar\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131nda \u201cAgoric Computing\u201d termini meydana g\u0259ldi. Bu g\u00fcn is\u0259 \u201cPublic key infrastructure\u201d\/\u201dPublic Key Cryptography\u201d sah\u0259sind\u0259 inki\u015faf imkanlar\u0131 geni\u015fl\u0259ndirib.<br \/>\nA\u011f\u0131ll\u0131 M\u00fcqavil\u0259l\u0259r t\u0259qrib\u0259n 1993-c\u00fc ild\u0259 komp\u00fcter alimi Nik Sabo t\u0259r\u0259find\u0259n \u201cE-commerce\u201d protokollar\u0131 praktikas\u0131nda i\u015fl\u0259dilib.<\/p>\n<h2>\u201cSmart Contracts\u201c \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulan \u201cEthereum\u201d<\/h2>\n<p>Yeni yarad\u0131lan kripto valyutalar aras\u0131nda \u201cEthereum\u201d bu prinsip \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulub. \u201cEthereum\u201d-un m\u0259qs\u0259di \u201cSmart Contracts\u201d \u0259sas\u0131nda platforma yaratmaqd\u0131r. Bunun nec\u0259 i\u015fl\u0259diyini t\u0259s\u0259vv\u00fcr etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 n\u00fcmun\u0259 il\u0259 tan\u0131\u015f olaq.<br \/>\n\u201cEthereum\u201d g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131 daha s\u0259m\u0259r\u0259li v\u0259 s\u0259rf\u0259li t\u0259\u015fkil etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00fcnd\u0259lik prosesl\u0259rin avtomatla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 vasit\u0259\u00e7il\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n azald\u0131lmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu, h\u00fcquq v\u0259 maliyy\u0259, eyni zamanda komp\u00fcter sisteml\u0259rind\u0259 istifad\u0259 edil\u0259 bil\u0259r.<br \/>\nBunun \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259rti olaraq, Elariz adl\u0131 bir \u015f\u0259xs \u015f\u0259xsiyy\u0259tini t\u0259sdiq ed\u0259n s\u0259n\u0259dl\u0259rini, son v\u0259siyy\u0259tini v\u0259 m\u00fclkl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 aray\u0131\u015flar\u0131n\u0131 \u201cEthereum\u201d blok\u00e7eynind\u0259 yadda\u015fa verib. Elarizin d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fm\u0259sind\u0259n sonra \u00f6l\u00fcm haqq\u0131nda \u015f\u0259had\u0259tnam\u0259sinin d\u0259 blok\u00e7eyn\u0259 \u0259lav\u0259 edil\u0259c\u0259yind\u0259n d\u0259 \u0259minik.<br \/>\nBu g\u00fcn bir \u015f\u0259xsin d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fm\u0259si t\u0259qdird\u0259, \u0259mlak\u0131n\u0131n ba\u015fqas\u0131n\u0131n m\u00fclkiyy\u0259tin\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7oxlu vasit\u0259\u00e7i idar\u0259l\u0259r i\u015ftirak edir. Bu, zaman, h\u0259m d\u0259 b\u0259z\u0259n \u015f\u0259ffal\u0131qla ba\u011fl\u0131 narahatl\u0131qlara s\u0259b\u0259b ola bilir: H\u00fcquq m\u00fcdafi\u0259\u00e7il\u0259ri, h\u00f6k\u00fcm\u0259t, vergi idar\u0259si v\u0259 kadastr m\u0259rk\u0259zl\u0259ri.<br \/>\nLakin b\u00fct\u00fcn laz\u0131mi s\u0259n\u0259dl\u0259rin \u201cEthereum\u201d blok\u00e7eynind\u0259 yadda\u015fda olmas\u0131, maraql\u0131 v\u0259ziyy\u0259t\u0259 s\u0259b\u0259b olur. Bel\u0259 ki, Elariz il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00f6l\u00fcm haqq\u0131nda \u015f\u0259had\u0259tnam\u0259 sistem\u0259 \u0259lav\u0259 olunan vaxt, v\u0259siyy\u0259t avtomatik h\u0259yata ke\u00e7irilir.<br \/>\nTutaq ki, Elariz evini qarda\u015f\u0131na qoymu\u015fdu. Bu zaman ev \u201cEthereum\u201d \u015f\u0259b\u0259k\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n avtomatik olaraq &#8211; he\u00e7 bir vasit\u0259\u00e7inin i\u015ftirak\u0131 olmadan &#8211; qarda\u015f\u0131n\u0131n ad\u0131na r\u0259smil\u0259\u015fdirilir.<br \/>\nHal-haz\u0131rda bunun kimi sisteml\u0259r k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 d\u00f6vriyy\u0259d\u0259 deyil, \u00e7\u00fcnki \u0259ks\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. G\u0259l\u0259c\u0259k is\u0259 \u201cEthereum\u201d kimi sisteml\u0259rin faydal\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cSmart Contracts\u201d ingilis s\u00f6zl\u0259rinin birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259l\u0259n v\u0259 a\u011f\u0131ll\u0131 m\u00fcqavil\u0259 m\u0259nas\u0131n\u0131 ver\u0259n termindir. Burada s\u00f6hb\u0259t t\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131nda raz\u0131la\u015fmalar\u0131n qurulmas\u0131, yoxlan\u0131lmas\u0131 v\u0259 texniki t\u0259\u015fkilind\u0259n gedir. \u018fn\u0259n\u0259vi h\u00fcquqi platformada haz\u0131rlanan m\u00fcqavil\u0259l\u0259r is\u0259 art\u0131q h\u0259m t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik, h\u0259m d\u0259 x\u0259rcl\u0259r bax\u0131m\u0131ndan r\u0259qab\u0259td\u0259 s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. A\u011f\u0131ll\u0131 m\u00fcqavil\u0259l\u0259r blok\u00e7eyn texnologiyas\u0131na \u0259saslan\u0131r v\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmu\u015f \u0259mrl\u0259r zaman\u0131 avtomatik h\u0259yata ke\u00e7irilir. N\u0259zar\u0259t\u0259 is\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":984,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[338],"tags":[],"class_list":["post-983","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kriptovalyutalar"],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.investaz.az\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/983","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.investaz.az\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.investaz.az\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.investaz.az\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.investaz.az\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=983"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.investaz.az\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/983\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1036,"href":"https:\/\/www.investaz.az\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/983\/revisions\/1036"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.investaz.az\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/984"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.investaz.az\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=983"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.investaz.az\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=983"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.investaz.az\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=983"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}